نقدی بر نظریه وحی نفسی از منظر عقل، قرآن و روانشناسی

محمد انور اصغری 

دانشجوی دکتری قرآن و علوم با گرایش روانشناسی، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران. رایانه: [e-mail]       
چکیده: 
وحی که سرچشمه معارف آسمانی است، همواره مورد توجه اندیشمندان قرار داشته است. اهمیت وحی در شکل‌گیری باورهای دینی، هرگونه برداشت نادرست از آن را به امری خطیر بدل می‌کند. نظریه‌های زیادی در ماهیت وحی ارائه شده است. یکی از آنها، نظریه وحی نفسی است که توسط برخی مستشرقان ادعا شده و وحی را به ویژگی‌های روانی انسان؛ ضمیر ناخودآگاه و تخیل نسبت می‌دهد. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای، به نقد این نظریه پرداخته و با بهره‌گیری از عقل، قرآن و روانشناسی، نادرستی آن را بررسی نموده است. نتایج نشان‌ می‌دهد که این نظریه با اشکالات بنیادینی ‌از جمله بی‌اعتباری دلایل و مبانی، تناقضات، ناهمخوانی با ماهیت وحی، ناتوانی در تبیین معجزات و تضاد با آموزه‌های قرآنی مواجه است. انگیزه طرفداران این نظریه متفاوت، اما هدف نهایی همه آن‌ها انکار ماهیت الهی وحی است. در نهایت نشان می‌دهد که این نظریه با توجه به شواهد ادعایی واهی و بی پایه است. 
کلیدواژه‌ها:

قرآن، عقل، روانشناسی، وحی نفسی، ضمیرخودناآگاه و تخیل خلاق

اندیشه ضد اسلامی برنارد لوئیس به عنوان نماینده شرق شناسان غربی

علی مدد فهیمی

 دکتری اندیشه معاصر مسلمین، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران، رایانامه:  [e-mail]
چکیده:

برنارد لوئیس، شرق شناس یهودی تبار آمریکایی است که تحقیقات فراوانی در باره تاریخ اسلام و خاورمیانه انجام داده است. وی به عنوان یک اسلام شناس، شهرت جهانی پیداکرد. اما به جای اینکه حقیقت اسلام را به صورت درست معرفی نماید، اسلام وشیعه را متهم به ترویج اندیشه‌ای افراطی گری نموده و تلاش می‌کند اسلام را، به عنوان یک دین خشن، ناقض آزادی و حقوق بشر معرفی نماید. وی، برای اسلام هراسی وشیعه ستیزی به کارهای علمی بسنده نکرد، بلکه با قرار گرفتن در مناصب حکومتی، طرح‌های بسیار خطرناکی را برای تضعیف جهان اسلام چون، برخورد فرهنگ‌ها، تجزیه خاورمیانه، اشغال فلسطین، عراق و افغانستان، ارائه کرد. پژوهش حاضر، تلاش می‌کند با تکیه بر اندیشه‌های اسلام ناب، ثابت نماید که دین اسلام ومذهب شیعه، نه تنها ترویج کننده خشونت وافراطی گری نیست، بلکه برعکس ادعای غرب و لوئیس، مخالف آن و بالاتر از آن مدافع آزادی، حقوق بشر و همزیستی مسالمت آمیز با تمام ادیان ومذاهب دیگر است. 
کلید واژه‌ها:

برنارد لوئیس، اسلام، غرب، اسلام هراسی، شیعه ستیزی، جهاد وخاورمیانه. 

مبارزه با استکبار و استقامت در مقابل ظلم با تاسی از مکتب عاشورا

علی محمد قاسمی

 طلبه سطح جهار فقه و معارف اسلامی، جامعه المصطفی العاملیه،قم، رایانامه:  [e-mail]
چکیده

 در طول تاریخ ظلم ظالمین  و جفای که آنان بر مظلومین عالم واداشته‌اند را تاریخ به یاد دارد در و این مسیر انسانهای آزاده زیادی به مقابله با مستکبرین برخواسته‌اند در این میان قیام امام حسین ع در مقابل ظالم به گونه ه است که تاریخ را تغییر داده و نقشه راه برای مظلومین عالم به یاد گار گذاشت و این نقشه هر سال به بهانه ایام محرم بار خوانی و بررسی مجدد می‌شود. مسئله اصلی امروز جهان اسلامی مسئله فلسطین . مردم مظلوم  غزه بیش از یکسال است که شبانه روز عزیزانش را در تجاوزات اسرائیل از دست میدهد واستکبار جهانی چون خودش حامی این رژیم است در حالت سکوت قرار دارد  و به دیگران هم اجازه عکس العمل نمیدهد. با ساز کار معیوب که در شورای امنیت سازمان ملل حاکم است متاسفانه احکام تنبیهی رژیم اسراییل  با وتوی آمریکا صادر نمی‌گردد.  پژوهش حاضر توصیفی و تحلیلی و به روش اسنادی انجام شده است و ابزار گرد آوری آن پژوهش‌های اسنادی در کتابخانه‌ها  و پایگاه‌های اینترنتی است. ‌ظلم و ستم در اسلام حرام است و مسلمانان موظف هستند که از ظلم کردن و ظلم‌پذیری دوری کنند. 
کلید واژه:

عاشورا، استکبار، مقاومت، ظلم، مظلوم

معیار تعذر در خیار تعذر تسلیم: تحلیل فقهی و کاربردی

محمد حقانی

طلبه سطح چهارحوزه علمیه قم، موسسه فقهی اصولی کریم اهل بیت علیه السلام، osuletahgigi @gmail.com
چکیده
با روشن شدن مناط و ملاک تعذر و معیار تحقق آن در خارج می توان هرچه بهتر و دقیق تر حول احکام خیار تعذر تسلیم صحبت کرد چرا که اساسی ترین و محوری ترین بحث در خیار تعذر تسلیم تبیین و تنقیح این مهم است که مراد از تعذر چیست و چگونه محقق می شود از همین رو بر آن شدیم در پژوهش پیش رو بعد از تبیین مفاهیم، مقاله خویش را در دو محور سامان بخشیم. در محور اول در صدد تبیین این مهم هستیم که آیا ملاک تعذر عقلی است یا عرفی و یا شرعی می باشد لذا در گام اول کار کرد عقل و عرف در فقه را مقدمتا بیان کردیم تا بعد از روشن شدن نوع نگرش عقل و عرف در فقه به نتیجه مطلوب برسیم و سپس به واسطه بررسی و نقد ادله طرفین به این نتیجه رسیدیم که مناط در تعذر عرف است نه عقل. در محور دوم بعد از بررسی و به دست آوردن مناط تعذر حال در پی آن بودیم که تحقق خارجی آن به چه نحو است که بحث مذکور مباحث مشهور فقهی «اعواز» سامان بخشیدیم تا بتوانیم با بررسی اقوال مختلف به نتیجه مطلوب برسیم هرچند در نتیجه کار به یک کلام واحد (به علت اختلاف مبانی ) نرسیدیم اما با تنقیح اطراف مسئله توانستیم راه را برای عزیزانی که حول مسئله خیار تعذر تسلیم بحث می کنند هموار کنیم.
کلیده واژه:

تعذر، تعسر، خیار تعذر تسلیم، عقل، عرف، اعواز

عوامل شناختی پرورش محبّت الهی از منظر قرآن، با تأکید بر نظرات آیت لله مجتبی تهرانی

سید محمد نسیم بهشتی

 دانشجوی دکتری قرآن وعلوم با گرایش روان شناسی، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران. رایانه: [e-mail]
چکیده:
عوامل پرورش محبّت الهی انسان، شامل سه ساحت، شناختی، عاطفی ورفتاری می شود. در این نوشتار، عوامل شناختی پرورش «محبّت الهی» در قرآن با تأکید بر نظرات مجتبی تهرانی است که به روش توصیفی تحلیلی مطرح شده است. «محبّت» انسان به خداوند، نقش محوری دارد نسبت به دیگرر صفات عاطفی مانند «رضایت»، «خوف» و«امید» الهی. نگارنده به دنبال پاسخ این سؤال است که عوامل پرورش محبت الهی از منظر قرآن با تاکید بر نظرات مجتبی تهرانی چگونه بیان شده است. «ایمان»، «لطف الهی» و«شناخت نعمت های الهی» از جمله عوامل شناختی پرورش محبت الهی از منظرقرآن است.از نظر مجتبی تهرانی، شناخت اسباب محبت الهی از عوامل شناختی پرورش محبت الهی است .مرحوم مجتبی تهرانی هشت مورد از اسباب محبت انسان نسبت به حق تعالی را با استفاده از آیات وروایات بیان شده است. «خویشتند وستی، لذت، احسان، اشتراک، رابطة علیّت، همراهی، مناسبتی پنهانی و جمال دوستی»، از اسباب محبّت الهی است. 
کلید واژه ها:

قرآن، عوامل شناختی، پرورش محبت الهی، مجتبی تهرانی

      

حکم وضعی اهل‌کتاب از منظر شیخ طوسی و محقق خویی

مهدی عباسی

 طلبه سطح۲ حوزه علمیه فم. [e-mail]
چکیده
تحقیق پیش‌رو با موضوع حکم وضعی اهل‌کتاب که هدف بررسی طهارت یا نجاست ایشان را از منظر شیخ طوسی و آیت‌الله خویی تعقیب کرده‌است. شیخ طوسی قائل به نجاست اهل‌کتاب بوده و ادله ایشان آیات قرآن، اجماع مسلمین و شیعه، روایات و موافقت با احتیاط است که مبتنی بر این حکم، اجتناب از اهل‌کتاب را لازم دانسته‌اند. از طرفی آیت‌الله خویی پس از کنار گذاشتن شهرت حکم به نجاست در میان متقدمین، روایات مذکور را برای اثبات نجاست اهل‌کتاب ناتمام دانست. در پایان طبق جمع بندی ادله بیان شد که نظر آیت‌الله خویی اقوی می‌باشد چرا که روایات دال بر طهارت اهل‌کتاب بر روایات دال بر نجاست غلبه دارند زیرا روایات دال بر نجاست قابل توجیه‌اند. این مقاله نسبت به مقاله‌های انجام شده این تمایز را داشت که به بررسی تفصیلی ادله شیخ طوسی که از قدما می‌باشد و آیت‌الله خویی که از معاصرین می‌باشد، پرداخته‌است و به نحوه رویایی معاصرین با اجماع قُدما اشاره کرده است. 
کلیدواژه: نجاست، اهل‌کتاب، نجاست اهل‌کتاب، شیخ طوسی، آیت الله خویی

حکم توبه مرتکب کبیره ازدیدگاه مذاهب کلامی شیعه

محمد زمان عارفی 

  فارغ التحصیل ارشد فقه وحقوق قضایی جامعه المصطفی العالمیه. [e-mail]    

سیدمحمد علی موسوی

 ارشد فقه و حقوق قضایی، مجتمع عالی فقه تخصصی، جامعة المصطفی العالمیه،[e-mail]

چکیده: با توجه به متن روایات و نصوص شرعی ازدیرزمان در سخنان عالمان اخلاق، فقه و کلام اسلامی چنین به اثبات رسیده که مباحث نظیری تبیین  حکم توبه  مرتکب کبیره وشرایط توبه او، ازمنظر مذاهب کلامی شیعه، همچنین تبیین نقطه‌ی اشترک وافتراق دررابطه با ایمان وکفر مرتکب کبیره وحکم توبه مرتکب کبیره، از دیدگاه مذاهب کلامی شیعه بسیار حائز اهمیت بوده، بدهی است سکوت دانشمندان اعتقادی وکلامی شیعه به سبب ابهامات که در انطباق برخی مسائل اعتقادی وجود دارد، منجر به چالش‌هایی درعصر جدید شده ونیاز این موضوع را به برسی وتحقیق، مبرهن می‌سازد، روش تحقیق پیش رو توصیفی- تحلیلی بوده و به منظور گسترش مرزهای دانش، صورت خواهد گرفت، باتوجه به عدم امکان تحقیق می‌دانی، روش گردآوری اطلاعات کتابخآن‌های، دررابطه با موضوع خاص می‌باشد. وما در تحقیق حاضر در پی اثبات حکم مرتکب کبیره وحکم توبه او می‌باشیم. 
واژگان کلیدی: حکم توبه، مرتکب کبیره،  اشتراک مذاهب کلامی، افتراق مذاهب کلامی،  مذاهب کلامی شیعه.

وجود ذهنی و رابطه آن با علم در فلسفه اسلامی با تاکید بر دیدگاه شهید مطهری و علامه مصباح یزدی

امان الله ناطقی

 طلبه سطح چهار فقه و معارف اسلامی گرایش فلسفه اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه  [e-mail]

چکیده: از دیدگاه این دو متفکر، مسئله وجود ذهنی با اینکه از مباحث هستی شناسی به شمار می‌رود، ولی با مسائل علم و معرفت شناختی ارتباط محکمی دارد مدعای حکمای اسلامی از نظریه وجود ذهنی دو چیز است: یکی اثبات چیزی در ذهن و دیگری ارتباط ماهوی آن با واقعیت خارجی. روش به کار رفته در این تحقیق توصیفی-تحلیلی است و هدف تبیین دیدگاه این دو متفکر اسلامی در باره وجود ذهنی و رابطه آن با علم و معرفت می‌باشد. آیت الله مطهری و مصباح ضمن تبیین مسائل وجود ذهنی و رابطه آن با علم، دلایل آن را نقد و برسی نموده‌اند. از نظر این دو متفکر، وجود ذهنی و علم بدیهی و غیر قابل انکار است آیت الله مطهری در تبیین چگونگی وجود ماهیت به دو وجود ذهنی و خارجی ضمن تکیه به برخی اصول حکمت متعالیه به دیدگاه عرفا پرداخته و مسئله تطابق عوالم را مبنای قابل دفاع برای وجود ذهنی دانسته است. آیت الله مصباح معتقد است وجود ذهنی یک نحوه از وجود است و مساوی با وجود علم است که با ماهیت دیگری اعتبار شده است. 
کلید واژه: وجود ذهنی، وجود خارجی، علم، ادراک، ماهیت

شفاعت از منظر وهابیت و سایر علمای مذاهب اسلامی

سید مهدی نقوی

 کارشناس ارشد رشته ادیان ابراهیمی، مجتمع حکمت و مطالعات ادیان، جامعة المصطفی(ع) العالمیه، قم
چکیده
در این نوشته به بررسی و تعریف واژگانی چون شفاعت، سلف، وهابی و وهابیت و منشاء تفکرات وهابیت پرداخته شده است؛ همچنین به بررسی آیات و روایات موضوع شفاعت که یکی از دریچه‌‌های امید به رحمت و مغفرت خداوند و محوکنندة یأس و ناامیدی و در بردارندة آثار معنوی و مادی بسیاری می‌‌باشد، و همچنین بررسی دیدگاه علمای شیعه و سنی پرداخته شده است. این مقاله در صدد آن است تا با استناد به آیات و روایات شیعه و سنی در باب شفاعت و با توضیح شرایط گوناگونی که برای آن وجود دارد، مسئلة شفاعت را به صورت غیر قابل انکار به إثبات برساند. در ضمن پس از بررسی موارد فوق، در ادامه بحث با استفاده از قرآن و احادیث، معیار کلی شفاعت شدگان را (که عبارت است از کسانی که دین آنها مورد رضایت و خوشنودی خدا باشد، و لو اینکه عمل صالح نداشته باشد)، و همچنین شفاعت کنندگان و شرایط آن را (که عبارت باشد از «کسانی که خداوند حق شفاعت را به آنها تملیک کرده و إجازه و اذن إستفاده از این حق را به آنها داده باشد») تعیین کند. 
واژگان کلیدی: شفاعت، اسلام، علمای اسلامی، سلفی، وهابی

 

تحلیل کتاب‌های دروس اجتماعی دوره ابتدای افغانستان ازحیث همزیستی مسالمت آمیزمذاهب

محمدخان عارفی 

دانشجوی دکتری قرآن وعلوم باگرایش روانشناسی،جامعه المصطفی العالمیه،مشهد،ایران، [e-mail]
چکیده:

همزیستی مسالمت آمیز؛ اصل اساسی در پیوند زندگی اجتماعی بوده و نقش مهم در تأمین امنیت و آسایش اجتماعی و توفیق دست یابی به موفقیت‌ها و پیشرفت‌های فردی و اجتماعی دارد. این پژوهش با هدف بررسی تحلیل کتاب‌های دروس اجتماعی افغانستان از حیث همزیستی مسالمت آمیز در میان اقوام و مذاهب در سایه تربیت دینی صورت گرفته است. با استفاده از دو مبناء همزیستی مسالمت آمیز و شاخص‌های آن‌ها که  25شاخص است، پرداخته شده است. پژوهش حاضر، تحلیل محتوای توصیفی و تحلیلی کمّی به روش اسنادی انجام شده است. وابزار گردآوری آن پژوهش‌های اسنادی درکتابخانه‌ها وپایگاه انترنتی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد محتوای کتب درسی دروس اجتماعی مطالب و مصادیق ارزش‌ها و مبانی همزیستی مسالمت آمیز در سایه تربیت دینی بی توجه بوده‌اند. لذا محتوای آن‌ها نقش تأثیر گذاری در بهبود و ارتقاء کیفیت نظام تربیت اسلامی و بر طرف کردن مشکلات و ایراد‌های گذشته ندارند. 
کلید واژه‌ها:

همزیستی مسالمت آمیز، دروس اجتماعی، تحلیل محتوی، تربیت دینی

دین و انسجام اجتماعی

محمد حنیف رحیمی 

کارشناسی ارشد جامعه شناسی ، موسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی(ره)، رایانامه: [e-mail]
چکیده
 رهیافت انسجام وهمبستگی اجتماعی ومسایل مربوط به آن امروزه درنزد دانشمندان علوم انسانی واجتماعی جایگاه ویژه دارد. دین اسلام به عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی تمدن بشری نقش اساسی درتکوین انسجام اجتماعی دارد. این نوشتاربه تحلیل و فهم از دین وتاثیر آن بر انسجام اجتماعی می‌پردازد. دریک نگاه، دین سنگ بنای سامان اجتماعی است و برای مشروع ساختن فرمآن‌های حکومت اجتناب نا پذیر است. اونقش دین را درتعمیم قدرت سیاسی موثر دانسته در این باره معتقد است که « هیچ قدرت دنیوی نیست که بدون پشتیبانی یک قدرت معنوی دوام آورد؛ هرحکومتی برای تقدیس فرماندهی و فرمانبری به یک دین نیاز دارد». چهار رهیافت عمده  درتحلیل انسجام اجتماعی برمبنای دین برشمرده شده است. رهیافت کلاسیکی، رهیافت هستی شناساسی، رهیافت هویت بخشی، رهیافت تعلقی ازدین. جامعه انسانی برمبنای هریک از رهیافت‌های فوق واجد ویژگی‌های خاصی است که در این مقاله تحلیل انسجام اجتماعی برآن مبتنی گردیده است. 
کلیدواژه: انسجام، دین،  رهیافت، نقش،  هویت بخشی، همبستگی اجتماعی، وحدت.

تمرین تمرکز مجدد جهت درمان وسواس در آموزه‌های اسلامی

 

محمد انور اصغری

 دانشجوی دکتری قرآن و علوم با گرایش روانشناسی، جامعه المصطفی العالمیه، مشهد، ایران. رایانه: [e-mail]         
چکیده:

وسواس، اختلال روانی شایعی است که در طول تاریخ، دامنگیر تعدادى از انسآن‌ها بوده است. برای درمان وسواس از روش‌های متعددی استفاده می‌شود. یکی از مفید ترین روش‌ها، از نظر روانشناسی، روش رفتار درمانی است که خود دارای چندین شیوه می‌باشد و مؤثر ترین شیوه‌ی آن، تمرین تمرکز مجدد است. هدف این پژوهش بررسی شیوه تمرین تمرکز مجدد و رفتار‌های جایگزین در آن، در آموزه‌های اسلامی است که می‌تواند در درمان وسواس‌های مذهبی نقش بسیار مؤثر داشته باشد.  تحقیق حاضر موضوع مورد نظر را با ذکر مقدمه، تبیین پیشینه تحقیق، مفهوم شناسی وسواس، معرفی روش های درمان آن و بیان پنج شیوه از شیوه های رفتار درمانی وسواس، با استفاده از منابع کتابخآن‌های و با روشتحلیلی- توصیفی به بررسی گرفته است.   یافته های تحقیق نشان از این دارد که استفاده از شیوه تمرین تمرکز مجدد برای درمان وسواس، چنانچه در روانشناسی مطرح است، در آموزه های اسلامی نیز زیاد رهنمود گردیده ونقش درمانی آن یاد آوری و گزارش شده است و اذکار زیبای زیادی، همچون؛ اعوذ بالله، آمنت باالله و رسوله، لااله الا الله، لاحول ولا قوه الا بالله و توکلت علی الحیی الذی لایموت و.... به عنوان اعمال و رفتار جایگزین  برای انصراف ذهن از افکار وسواسی معرفی گردیده است. 
کلید واژه:

وسواس، درمان وسواس، رفتاردرمانی، تمرکز مجدد

نگاهی به روابط تجاری ایران و افغانستان در سه حکومت گذشته ایران

حبیب‌الله حسینی

طلبه سطح چهار جامعه المصطفی العالمیه(ص) / نویسنده مسؤل؛ رایانامه:   [e-mail]          

 میرزا حسن صالحی

 دانشجو کارشناسی ارشد دانشگاه قم

 
چکیده:

ایران و افغانستان اشتراکات فراوان با یکدیگر دارند. یکی از این روابط، روابط اقتصادی و تجاری بین این دو کشور همجوار است. پژوهش حاضر تجارت بین دو کشور ایران و افغانستان در سه حکومت اخیر ایران را مورد تحقیق قرار داده، و با بررسی تجارت در دوران قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی ایران، به این نتیجه رسیده که حجم تجارت بین این دو کشور با وجود اختلافات گوناگون و روبرو شدن با چالش‌هایی که روابط بین این دو کشور را کمرنگ کرده بود، نه تنها کم نشده بلکه با گذشت زمان و روی کار آمدن حکومت‌های جدید، روند افزایشی داشته است.  تحقیق حاضر با بررسی شرکای تجاری ایران و افغانستان، به این نتیجه رسیده که این دو کشور یکی از شرکای اصلی هم برای صادران و واردات به حساب می‌آیند، و استفاده از  ظرفیت‌های موجود در دو کشور و از بین بردن موانع، می‌تواند به تسهیل تجاری و گسترش شبکه توزیع و بازاریابی کمک شایانی کند. 
واژگان کلیدی:

تجارت، ایران، افغانستان، دوران قاجار، پهلوی، جمهوری اسلامی 

تحلیل عنصر مادی و معنوی قذف الکترونیکی

 

عزیز باقری

 دانش پژوه مقطع دکتری، رشته فقه و حقوق قضایی، جامعه المصطفی العالمیه، قم
. ([e-mail]).
چکیده
جرم قذف، به معنای نسبت دادن زنا یا لواط به فردی دیگر، در فقه و حقوق اسلامی جهت حفظ حرمت فردی و اجتماعی افراد اهمیت ویژه‌ای دارد. با گسترش فضای مجازی، این جرم به صورت الکترونیکی نیز رواج یافته است، که می‌تواند به سرعت و به طور گسترده آبرو و حیثیت افراد را تهدید کند. جرم قذف الکترونیکی می‌تواند از طریق ایمیل، شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌ها و سایر پلتفرم‌های آنلاین انجام شود. عنصر مادی به معنای نسبت دادن صریح و بدون ابهام عمل زنا یا لواط به شخصی است که این عمل را انجام نداده است. عنصر معنوی جرم قذف الکترونیکی شامل قصد و نیت مجرمانه فرد است و دو نوع سوء نیت وجود دارد: سوء نیت عام که فرد آگاهانه به دنبال انتشار اتهامات نادرست و توهین آمیز است و سوء نیت خاص که فرد قصد دارد به طور خاص به اعتبار و حیثیت شخص دیگری آسیب برساند. این مقاله به بررسی عناصر جرم قذف الکترونیکی و مباحث فقهی و حقوقی مرتبط می‌پردازد. 
واژگان کلیدی: قذف، قذف الکترونیکی، عنصر مادی، عنصر معنوی.